|
Akaid
MOLLA ABDULLAH YILDIZ
Allah-u Teâlâ'yı ne kadar tanıyoruz?...
Hamdler, senalar kâinatın tek halikî olan yüce
Rahman'a, salât ve selâm ise onun halili ve habibi olan Hazreti
Muhammed Mustafa’ya ve onun ailesi ve ashabına olsun. Amin…
Geçen yazımızda Allah–u Tealâ'nın zat, sıfat, esma ve efalini
tevhiden bahsetmiş bunları teferruatlandıracağımızı söylemiştik,
Allah–u Tealâ'nın zatının âlemlerden gani olmasından dolayı ve onu
tanımayı ve bilmeyi bizden sakladığı için, Zatı hakkında
marifetten acizliğimizi itirafımız, onu tanımanın ta kendisi
olacaktır. Öyleyse hemen hemen bütün akide âlimlerinin ittifak
ettiği Allah marifetinin dayandığı sıfat tafsiline dönebiliriz.
Sıfat: zatın bazı hallerine delâlet eden isim veya mevsufun
kendisiyle bilindiği mevsufa lâzım olan emareler olarak tarif
olunmuştur.(1) Yüce Rabbimizin sıfatları ezeli, ebedi, sonradan
yaratılmış olmayan onun kemaline en uygun sıfatlardır. Bu
sıfatların idrakinden akla, vehme ve hayale gelen bütün
eksikliklerden o mukaddes zat münezzehtir. Bu sıfatlar zati,
subuti veya zati, fiili(2) olarak ayrılırlar. Zati sıfatlar bütün
akide kitaplarında yazıldığı üzere altı tanedir, bunlara selbi
sıfatlar da denir. Bunlar Allah–u Tealâ dışında herkesten selb
edilmiş (soyulmuş) sıfatlardır. Veya Allah–u Tealâ bunların
zıtlarından soyulmuştur.
ALLAH–U TEALÂ'NIN
ZATİ SIFATI: VÜCUD
Vücud: Allah–u Tealâ'nın var olması demektir, yani yüce Rabbimiz
yok olmaktan münezzehtir, varlığını idame ettirmekte hiç kimseye
muhtaç değildir. Onun varlığının yanında bizim varlığımız ancak
bir vehmi varlık olarak isimlendirilir. Onun için ehlullah en
büyük günahın varlık duygusu, varlık ispatı olduğunu söylemiştir.
Bu sıfat eşari mezhebine göre zattır ve bu sıfatı nefsi sıfat
olarak isimlendirmişlerdir, bize göre ise vücud, zat üzere zaid
zattan başka olan bir sıfattır. ''Onlara resulleri yerleri ve
gökleri yaratan Allah'ta şüphemi var dedi."(3)
ALLAH–U
TEALÂ'NIN ZATI SIFATI:
KIDEM...
Kıdem: Allah–u Tealâ'nın evvelinin olmaması
demektir, bu sıfatın diğer bir ismi ezeliyettir, o evveldir,
ezeldir bir başlama zamanı yoktur. Onun dışındakilerin hepsinin
bir başlangıcı vardır ve varlıklarının evvellerinde ise yokluk
vardır, yüce Rabbimiz bundan münezzehtir. ''O evveldir ahirdir,
zahirdir, batındır.''(4)
ALLAH–U
TEALÂ'NIN ZATI SIFATI:
BEKA...
Beka: Allah–u Tealâ'nın sonunun olmaması demektir, çünkü
başlangıcı olmayanın, sonu da olmaz, onun dışındaki her şeyin bir
sonu vardır, herkes fanidir o ise bakidir. ''Yeryüzünde ki her şey
son bulucudur ancak celâl ve ikram sahibi vechi müstesna.''(5)
ALLAH–U
TEALÂ'NIN ZATI SIFATI:
VAHDANİYET
Vahdaniyet: Allah–u Tealâ'nın bir olması demektir, onun birliği
sayılar bakımından değil eşi, benzeri, dengi, misli olmaması
yönündendir. Onun birliği her şeyi işaret etmekte her mahlûk onun
vahdaniyetine delalet etmektedir. ''de ki o Allah birdir Allah
sameddir doğurmadı ve doğurulmadı ve ona hiçbir şey denk
olmadı.''(6)
ALLAH–U TEALÂ'NIN
ZATİ SIFATI: MUHALEFET–ÜL HAVADİS
Muhalefet–ul havadis: Allah–u Tealâ sonradan yaratılmış her şeye
muhaliftir, yani o kimseye benzemediği gibi ona da kimse benzemez,
benzer gözüken şeylerin hepsi bir isim benzerliğidir, hakikatte o
tek ve benzersizidir. ''Onun benzeri hiçbir şey olmadı o gören ve
işitendir.''(7)
ALLAH–U
TEALÂ'NIN ZATI SIFATI:
KIYAM
BİNEFSİHİ
Kıyam binefsihi: Allah–u Tealâ var olmakta kimseye muhtaç olmadığı
gibi, varlığını devam ettirmekte de kimseye muhtaç değildir, onun
dışında kalan her şey ona var olmak ta muhtaç olduğu gibi,
varlığını devam ettirmekte de muhtaçtır. ''Allah ğani (ihtiyaçsız)
sizler ise fakirlersiniz.''(8)
ALLAH–U TEALÂ'NIN SUBUTİ SIFATLARI
İkinci kısım sıfatlar ise subuti sıfat olarak bilinen sekiz
sıfattır. Bu sıfatlar imam–ı Azam rahmetullaha göre zati
sıfatlardır. Çünkü yüce Rabbimiz bunların zıtlarıyla sıfatlanmaz.
Ve bilinmelidir ki bizim sıfatlarımızla uzaktan ve yakından bir
benzerlikleri yoktur. Akidemizin başında yüce Rabbimizin ''onun
gibi bir şey olmadı o gören ve işitendir ''(9) ayeti olmalıdır.
Kalbimize, aklımıza, vehmimize gelen bütün benzerliklerden Yüce
Rabbimizi tenzih etmeliyiz. Maturidi ve Eşari âlimlerinin
ittifakıyla (tekvin sıfatı hariç) bu sıfatlar zat üzerine zaid,
kadim ezeli ve ebedi sıfatlardırlar.
ALLAH–U TEALÂ'NIN
SUBUTİ SIFATI: HAYAT
Hayat: Yüce Rabbimiz mutlak hayatın sahibidir, o ölmez, tek,
diridir, ''O Allah'tır ondan başka ilâh yoktur Hayy olandır,
Kayyum olandır.''(10) onun hayatı bizim hayatımıza benzemez biz
hayatımızı devam ettirmek için sayılamayacak kadar çok şartlara
bağlıyız ama bizim Rabbimiz bu şartlardan sebeplerden münezzeh ve
müberradır.
ALLAH–U TEALÂ'NIN
SUBUTİ SIFATI: İLİM
İlim: Yüce Rabbimiz her şeyi bilendir, büyüğünden ufağına kadar
onun ilminden hiçbir şey kaçamaz, onun ilminden göklerde ve yerde
hiç kimse gizli kalamaz, ''Onu ilminden hiç bir şeyi
kuşatamazsınız''(11) ''O Allah'tır ondan başka ilah yoktur o ğaybı
ve şahadeti bilendir.'' (12) Onun ilmi bizim ilmimize benzemez
bizim ilmimiz talime ve taallüme muhtaç, ışığa, sese, zekâya,
hafızaya muhtaç, ama Rabbimizin ilmi artmaz, eksilmez ezeli ve
ebedi ilimdir, kâfir felsefecilerin dediği gibi Allah külleri yani
büyük şeyleri bilir, cüzleri yani onun küçük parçalarını bilmez
demeyiz, O'nun ilmi en vasi sıfatıdır her şeyi kuşatmıştır.
ALLAH–U TEALÂ'NIN
SUBUTİ SIFATI: KUDRET
Kudret: Yüce Rabbimizin kudreti, gücü her şeye yeter, onu acze
düşürecek hiçbir şey yoktur, ''muhakkak ki Allah her şeye
kadirdir.''(13) ''Allah'ı gökyüzünde ve yeryüzünde hiçbir şey acze
düşüremez, O bilen ve kadir olandır.''(14) Ona hiçbir şey zor
gelmez, O arşı da, zerreyi de aynı kudretle yarattı ve aynı
kudretle varlık ta tutmaktadır.
ALLAH–U TEALÂ'NIN
SUBUTİ SIFATI: SEMİ
Semi: Yüce Allah'ımız duyulacak olan her şeyi en kâmil bir şekilde
duyandır, ''ey Rabbimiz bizden bu ameli kabul et, muhakkak ki sen
işiten bilensin.''(15) ''Hamd o Allah'a mahsustur ki bana
yaşlılığım da İsmail ve İshak'ı verdi muhakkak ki benim Rabbim
duayı işitendir.''(16) O'nun işitmesi bizim işitmemize benzemez
biz işitmek için kulak ve benzeri aletlere sese ve uygun ortama
muhtacız. Mevla'mız ise bunlara muhtaç değildir.
ALLAH–U TEALÂ'NIN
SUBUTİ SIFATI: BASAR
Basar: Yüce Rabbimiz görülecek her şeyi en iyi görendir, ''Allah
yaptığınız her şeyi görücüdür.''(17) ''Şayet onlar yüz çevirirse
sana düşen ancak tebliğdir, Allah kullarını görendir.''(18)
Rabbimizin görmesi bizimkine benzemez, biz görmek için göze,
ışığa, mesafeye, bir hizada olmaya muhtacız, Rabbimiz ise bunlara
muhtaç olmaktan münezzehtir.
ALLAH–U TEALÂ'NIN
SUBUTİ SIFATI: İRADE
İrade: Yüce Rabbimiz dilediğini dilediği gibi yapandır, ancak onun
dilediği olur dilemediği olmaz, ''Fakat Allah dilediğini
yapar.''(19) ''Allah sizin için kolaylık diler zorluk
dilemez.''(20) Bizim dilememiz onun dilemesine benzemez. Bizimkisi
sınırlı, kudretimiz kadar ve bizim dilememiz ancak onun dilemesine
bağlı. Hazreti Ali efendimize Rabbini nasıl bildiği sorulmuş ve
onun verdiği cevap ise; işte ilmin kapısı olmanın delili, ''ben
Rabbimi azmedip, istediklerimin olmamasıyla bildim'' yani ben
büyük ve her şeyi ancak kendi dilerse yapan bir yaratanım var,
bunu anladım ve tanıdım demek istiyor. Allah–u Tealâ ondan ve
bütün selefimizden razı olsun.
ALLAH–U TEALÂ'NIN
SUBUTİ SIFATI: KELAM
Kelam: Yüce Rabbimiz mütekellimdir yani söz sahibidir, onun
konuşması (konuşma derken ibare darlığından kullanıyoruz)
bizimkine asla benzemez. Bizim konuşmamız seslerle, kelimelerle,
hava titreşimleriyle ve benzeri aletledir. Rabbimiz bunlara muhtaç
olmaktan münezzeh ve müberradır. Onun kelâmı Kur'an–ı kerimdir,
biz ona inanır keyfiyetini (nasıllığını) Allah'a bırakırız. ''Ve o
vakit ki senin Rabbin meleklere ben yeryüzünde bir halife
yaratacağım dedi''(21) ''Ve Rabbin ben size demedim mi ben
göklerin ve yerlerin ğaybını bilenim dedi.”(22)
ALLAH–U TEALÂ'NIN
SUBUTİ SIFATI: TEKVİN
Tekvin: Yüce Rabbimiz her şeyi yaratandır, ''Muhakkak ki biz
insanı en güzel surette yarattık''(23) ''İnsan bakmaz mı, biz onu
bir nutfeden yarattık, ama o apaçık bir hasımdır.''(24) Bizim bu
sıfatta asla rabbimizle bir benzerliğimiz olamaz. O, tek ve yegâne
yaratıcıdır.
Bu sıfatları bildikten sonra yüce rabbimizin eserlerini düşünmeye
çalışmalıyız. Bu düşünce bize acziyetimizi ve Rabbimizin ne kadar
kâmil olduğunu hatırlatacak işte bu da yaradılış gayemizdir. Bir
dahaki sayımızda Rabbimizin fiillerini ve müteşabih sıfatlarını
işlemeye çalışacağız, başarı ve Tevfik o eksiksiz Mevla'dandır.
Dipnotlar:
1– Tarifat el Cürcani; 151
2– İmamı Azam'a göre sıfatlar zati ve fiili olmak üzere iki kısma
ayrılır, fıkhu–l ekber.
3– İbrahim Süresi;10
4– Hadid Süresi;3
5– Rahman Süresi;26 –27
6– İhlas Süresi;1–3
7– Şura Süresi;11
8– Muhammed Süresi;38
9– Şura Süresi;11
10– Bakara Süresi;255
11– Bakara Süresi;255
12– Haşr Süresi;22
13– Bakara Süresi;20
14– Fatır Süresi;44
15– Bakara Süresi;128
16– İbrahim Süresi;39
17– Bakara Süresi;96
18– Al' 'mran Süresi; 20
19– Bakara Süresi;253
20– Bakara Süresi;185
21– Bakara Süresi;30
|